W każdej sprawie cywilnej można złożyć wniosek o zabezpieczenie przysługującego nam roszczenia. W sprawach dotyczących kredytów indeksowanych i denominowanych do walut obcej CHF najczęściej wniosek o zabezpieczenie składany jest na etapie złożenia pozwu do sądu. Jeśli wniosek o zabezpieczenie zostanie sformułowany w pozwie, wtedy wnioskodawca jest zwolniony z uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 100 PLN (vide: art. 95 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, ponadto musi zawierać wskazanie sposobu zabezpieczenia i uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających przedmiotowy wniosek. Sąd udziela zabezpieczenia jeśli zostaną uprawdopodobnione (nie mylić z udowodnione) ustawowe przesłanki zabezpieczenie tj. uprawdopodobnienie roszczenia oraz interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia.
Treścią wniosku o udzielenie zabezpieczenia jest wstrzymanie płatności rat kredytu od dnia udzielenia przez sąd zabezpieczenia aż do prawomocnego zakończenia sprawy. Jednocześnie ze względu charakter postępowania zabezpieczającego jeśli sąd dostrzeże w pozwie wniosek o zabezpieczenie ma obowiązek jego rozpoznania w pierwszej kolejności. Zgodnie z art. 737 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku Kodeks postępowania cywilnego (dalej również: k.p.c.) wniosek o udzielenie zabezpieczenia podlega rozpoznaniu bezzwłocznie, nie później jednak niż w terminie tygodnia od dnia jego wpływu do sądu. Pomimo takiej redakcji przedmiotowego przepisu, sądy najczęściej traktują ten termin jako instrukcyjny co oznacza, że na rozpatrzenie wniosku o zabezpieczenie czeka się często znacznie dłużej (nierzadko nawet kilka miesięcy) co nie powinno mieć jednak miejsca.
Składając do sądu wniosek o zabezpieczenie należy przede wszystkim określić jakiego rodzaju roszczenie chcemy zabezpieczyć. Zasadniczo roszczenia w postępowaniu cywilnym dzielimy na roszczenia pieniężne i niepieniężne. Podział ten ma istotne znaczenie dla postępowania zabezpieczającego, ponieważ katalog sposobów zabezpieczenia jest zamknięty dla roszczeń pieniężnych (enumeratywny katalog został wskazany przez ustawodawcę w art. 747 k.p.c.), w przypadku zaś roszczeń niepieniężnych takiego zamkniętego katalogu nie ma w przepisach prawa. Właściwym przepisem dla zabezpieczenia roszczeń niepieniężnych jest art. 755 § 1 k.p.c. gdzie wskazano, że sąd udziela zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosowanie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając sposobów przewidzianych dla zabezpieczeń roszczeń pieniężnych, w szczególności sąd może unormować prawa i obowiązki stron na czas trwania postępowania.
To właśnie istotą prawidłowo złożonego wniosku o zabezpieczenie na początkowym etapie sprawie jest żądanie zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego w postaci roszczenia o ustalenie nieważności zawartej umowy kredytu. Najtrudniejszym zaś elementem wniosku o zabezpieczenie jest z kolei uprawdopodobnienie interesu prawnego w zabezpieczeniu. Wskazówkę zamieszczoną przez ustawodawcę jak należy rozumieć interes prawny w zabezpieczeniu odnajdziemy w art. 7301 § 2 k.p.c., zgodnie z treścią ww. przepisu interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. W sprawach dotyczących kredytów indeksowanych i denominowanych do waluty obcej CHF zazwyczaj wskazując okoliczności uzasadniające istnienie interesu prawnego wskazuje się: konieczność wytoczenie kolejnego powództwa przeciwko bankowi w sytuacji odmowy udzielenia zabezpieczenia, złą sytuacje finansową banku lub kredytobiorców, utrudnienie osiągnięcia celu postępowania w postaci zwrotu całości roszczenia restytucyjnego (świadczenia nienależnego) z tytułu nieważnej umowy kredytu.
W sprawach dotyczących „kredytów frankowych” zgodnie z orzecznictwem TSUE sąd rozpatrujący wniosek o zabezpieczenie powinien mieć na względzie, że ochrona konsumenta wpływająca z prawidłowej wykładni Dyrektywy 93/13/EWG zmierza do zaniechania stosowania przez przedsiębiorców niedozwolonych postanowień umownych – powyższe powinno przemawiać za uwzględnianiem wniosków o zabezpieczenia przez sąd. W końcu w wyroku z dnia 15 czerwca 2023 roku w sprawie C-287/22 sąd rozpatrujący sprawę z powództwa konsumenta przeciwko przedsiębiorcy odpowiedzialnemu za występowania w umowie kredytu niedozwolonych postanowień umownych powinien udzielić zabezpieczenia roszczeń konsumenta jeżeli wymaga tego zapewnienie skuteczności orzeczenia, które ma zapaść w sprawie. Celem dyrektywy 93/13/EWG jest bowiem zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów (vide: wyrok z dnia 25 listopada 2020 r. Banca B., C-269/19, EU:C:2020:954, pkt 37).
Jeśli sąd w sprawie uwzględni złożony wniosek o zabezpieczenie, wydaje w tym przedmiocie postanowienie, w którego treści powinien się znaleźć sposób zabezpieczenia (co do zasady wskazany przez wnioskodawcę) oraz wzmianka o wykonalności orzeczenia – postanowienie o zabezpieczeniu jest wykonalne z chwilą jego wydania przez sąd. Powyższe oznacza, że od dnia udzielenia zabezpieczenia kredytobiorcy mogą skorzystać z ochrony udzielonej im przez sąd i zaprzestać spłaty rat kredytu. Zabezpieczenie roszczenia o ustalenie nieważności umowy kredytu jest w zasadzie tożsame ze stanem tzw. „wakacji kredytowych”, oznacza to, że okresie udzielenia zabezpieczenia kredytobiorcy mogą nie płacić rat kredytu (bez żadnych konsekwencji prawnych), natomiast powinni opłacać składki z tytułu towarzyszących umowie kredytu ubezpieczeń. Należy także pamiętać, że postanowienie o zabezpieczeniu może być zaskarżone przez bank w drodze zażalenia o czym stanowi art. 741 § 1 k.p.c.